मदत व पुनर्वसन विभाग · खरीप २०२६
Dushkal Yadi 2026 — दुष्काळग्रस्त तालुक्यांची जिल्हानिहाय यादी आणि ₹५,००० अग्रिम मदत
पहिले २६५ तालुके थेट शासन निर्णयाच्या परिशिष्टातून, मूळ PDF च्या लिंकसह. ₹५,००० साठी वेगळा अर्ज किंवा ई-केवायसी जाहीर झालेली नाही — 'फॉर्म भरा' असे मेसेज आले तर आधी तलाठ्याकडे खात्री करा.
आजची स्थिती
३०४ तालुके दुष्काळग्रस्त. २५ सप्टेंबर २०२६ च्या शासन निर्णयाने २६५ तालुके (ट्रिगर-१), आणि १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी आणखी ३९ तालुके. काही वृत्तांत “३०५” किंवा “आणखी ४०” असा आकडा आहे; मदत व पुनर्वसन मंत्र्यांनी सांगितलेला आकडा ३०४ आहे.
₹५,००० अग्रिम मदत: जाहीर झाली आहे; २४ ऑक्टोबर २०२६ पर्यंत रक्कम जमा होऊ लागल्याची बातमी नाही.
जिल्हानिहाय दुष्काळग्रस्त तालुके
तुमचा जिल्हा शोधा आणि त्याच ओळीत तालुका पाहा. “नव्याने समाविष्ट” स्तंभातील तालुके १४ ऑक्टोबरच्या घोषणेतील आहेत.
| जिल्हा | ट्रिगर-१ (शासन निर्णय, २५ सप्टेंबर २०२६) | नव्याने समाविष्ट (१४ ऑक्टोबर २०२६) | एकूण |
|---|---|---|---|
| विभाग: कोकण | |||
| पालघर | — | जव्हार, मोखाडा, तलासरी | ३ |
| रायगड | श्रीवर्धन | — | १ |
| रत्नागिरी | रत्नागिरी, संगमेश्वर, राजापूर | लांजा, मंडणगड, खेड | ६ |
| सिंधुदुर्ग | सावंतवाडी, दोडामार्ग, कणकवली, कुडाळ, वैभववाडी, मालवण, देवगड, वेंगुर्ला | — | ८ |
| विभाग: नाशिक | |||
| नाशिक | मालेगाव, बागलाण, कळवण, नांदगाव, सुरगणा, इगतपुरी, पेठ, सिन्नर, येवला, देवळा | त्र्यंबकेश्वर, चांदवड, निफाड | १३ |
| धुळे | धुळे, साक्री, शिंदखेडा, शिरपूर | — | ४ |
| जळगाव | एरंडोल, पारोळा, धरणगाव, चोपडा, पाचोरा, जामनेर, जळगाव, भडगाव, अमळनेर, रावेर, चाळीसगाव, भुसावळ, बोदवड, मुक्ताईनगर, यावल | — | १५ |
| नंदुरबार | अक्कलकुवा, शहादा, नंदुरबार, नवापूर, तळोदा, अक्राणी | — | ६ |
| अहिल्यानगर | नगर, पारनेर, श्रीगोंदा, कर्जत, जामखेड, शेवगाव, पाथर्डी, नेवासा, राहुरी, संगमनेर, अकोले, कोपरगाव, श्रीरामपूर, राहाता | — | १४ |
| विभाग: पुणे | |||
| पुणे | भोर, वेल्हा, खेड, शिरूर, बारामती, इंदापूर, दौंड, पुरंदर | आंबेगाव, जुन्नर | १० |
| सोलापूर | उत्तर सोलापूर, दक्षिण सोलापूर, बार्शी, अक्कलकोट, मोहोळ, माढा, करमाळा, पंढरपूर, सांगोला, माळशिरस, मंगळवेढा | — | ११ |
| सांगली | मिरज, आटपाडी, जत, कवठेमहांकाळ | शिराळा, वाळवा, खानापूर-विटा, तासगाव, कडेगाव, पलूस | १० |
| सातारा | सातारा, खटाव, माण, फलटण, खंडाळा, महाबळेश्वर | पाटण, जावळी, वाई, कोरेगाव, कराड | ११ |
| कोल्हापूर | पन्हाळा, राधानगरी, गगनबावडा, भुदरगड, आजरा, चंदगड | शाहूवाडी, शिरोळ | ८ |
| विभाग: छ. संभाजीनगर | |||
| छ. संभाजीनगर | छ. संभाजीनगर, कन्नड, सोयगाव, पैठण, वैजापूर, गंगापूर, खुलताबाद, सिल्लोड, फुलंब्री | — | ९ |
| जालना | बदनापूर, घनसावंगी, अंबड, जालना, परतूर, मंठा, भोकरदन, जाफ्राबाद | — | ८ |
| बीड | बीड, गेवराई, माजलगाव, केज, अंबाजोगाई, परळी, आष्टी, पाटोदा, शिरूर कासार, धारूर, वडवणी | — | ११ |
| लातूर | लातूर, औसा, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, देवणी, जळकोट | — | १० |
| धाराशिव | धाराशिव, कळंब, भूम, वाशी, तुळजापूर, लोहारा, परांडा, उमरगा | — | ८ |
| नांदेड | नांदेड, बिलोली, कंधार, लोहा, हदगाव, भोकर, देगलूर, किनवट, हिमायतनगर, माहूर, धर्माबाद, उमरी, अर्धापूर, नायगाव | मुखेड, मुदखेड | १६ |
| परभणी | पूर्णा, पालम, परभणी, सोनपेठ, जिंतूर, गंगाखेड, सेलू, मानवत, पाथरी | — | ९ |
| हिंगोली | हिंगोली, औंढा नागनाथ, कळमनुरी, सेनगाव, वसमत | — | ५ |
| विभाग: अमरावती | |||
| बुलढाणा | जळगाव जामोद, संग्रामपूर, चिखली, देऊळगाव राजा, मेहकर, बुलढाणा, सिंदखेड राजा, लोणार, खामगाव, शेगाव, मलकापूर, मोताळा, नांदुरा | — | १३ |
| अमरावती | अमरावती, भातकुली, चांदूर रेल्वे, नांदगाव खंडेश्वर, धामणगाव रेल्वे, अचलपूर, अंजनगाव सुर्जी, तिवसा, धारणी, चिखलदरा, वरुड, मोर्शी, चांदूर बाजार, दर्यापूर | — | १४ |
| अकोला | अकोट, अकोला, पातूर, तेल्हारा, मूर्तिजापूर, बाळापूर, बार्शीटाकळी | — | ७ |
| वाशिम | वाशिम, रिसोड, मालेगाव, मंगरूळपीर, कारंजा, मानोरा | — | ६ |
| यवतमाळ | यवतमाळ, बाभुळगाव, कळंब, दारव्हा, दिग्रस, आर्णी, नेर, पुसद, उमरखेड, महागाव, वणी, मारेगाव, झरी-जामणी, केळापूर, घाटंजी, राळेगाव | — | १६ |
| विभाग: नागपूर | |||
| वर्धा | वर्धा, सेलू, देवळी, आर्वी, समुद्रपूर, हिंगणघाट, आष्टी | कारंजा | ८ |
| नागपूर | नागपूर, कामठी, सावनेर, पारशिवनी, मौदा, भिवापूर, कळमेश्वर, काटोल, रामटेक, हिंगणा, उमरेड, कुही, नरखेड, नागपूर शहर | — | १४ |
| भंडारा | भंडारा, पवनी, लाखांदूर | मोहाडी, तुमसर | ५ |
| गोंदिया | तिरोडा | आमगाव, देवरी, सालेकसा, गोंदिया, अर्जुनी-मोरगाव, सडक-अर्जुनी, गोरेगाव | ८ |
| चंद्रपूर | चंद्रपूर, भद्रावती, गोंडपिंपरी, राजुरा, कोरपना, मूल, वरोरा, सावली, चिमूर, नागभीड, सिंदेवाही, पोंभुर्णा | जिवती, ब्रह्मपुरी, बल्लारपूर | १५ |
| गडचिरोली | गडचिरोली, चामोर्शी | — | २ |
| राज्यात एकूण | २६५ | ३९ | ३०४ |
नावे शासन निर्णयात जशी आहेत तशी; काही ठिकाणी लेखनभेद असू शकतो (उदा. शिंदखेडा/सिंदखेडा). यादीत नसलेल्या महसूल मंडळांबाबत किंवा गावांबाबत प्रश्न असल्यास तहसील कार्यालयात विचारा.
₹५,००० अग्रिम मदत — कोणाला, कधी, कशी
| आतापर्यंत जाहीर झालेली माहिती | |
|---|---|
| रक्कम | ₹५,००० — पीक नुकसानभरपाईपूर्वीची अग्रिम (आगाऊ) मदत |
| कोणाला | दुष्काळ जाहीर तालुक्यांतील शेतकरी — सुमारे ९२ लाख (कृषिमंत्री). जमिनीची मर्यादा किंवा इतर निकष जाहीर झालेले नाहीत. |
| कधी | मुख्यमंत्री: दिवाळीपूर्वी. कृषिमंत्री: ४ नोव्हेंबर २०२६ पूर्वी. |
| कशी | थेट बँक खात्यात, पंचनाम्यात नोंदवलेल्या ॲग्रीस्टॅक क्रमांकावरून. ई-केवायसी नाही. |
| पुढे काय | उर्वरित पीक नुकसानभरपाई स्वतंत्र शासन निर्णयाने; केंद्राचा आपत्ती निधी आल्यानंतर, असे शासनाचे म्हणणे. |
पैसे आले का — कसे तपासायचे
- बँकेचा SMS किंवा पासबुक. पंचनाम्याच्या वेळी जे बँक खाते दिले, त्यातील जमा नोंदी पाहा.
- Farmer ID आहे का. शेतकरी नोंदणी पोर्टलवर तुमची ॲग्रीस्टॅक नोंद तपासा. नोंद नसेल तर हीच सर्वात मोठी अडचण ठरू शकते.
- तलाठी / कृषी सहाय्यक. पंचनाम्यात तुमचे नाव आणि खाते नोंदले गेले का, ते त्यांच्याकडूनच कळेल.
- बँक खाते चालू आहे ना. खाते बंद किंवा निष्क्रिय असेल तर रक्कम जमा होण्यात अडचण येते — DBT / बँक पानावरील तपासण्या इथेही उपयोगी.
दुष्काळ जाहीर तालुक्यांत लागू १२ सवलती
शासन निर्णयातील यादी, त्याच क्रमाने:
- जमीन महसुलात सूट
- पीक कर्जाचे पुनर्गठन
- शेतीशी निगडित कर्जांच्या वसुलीस स्थगिती
- कृषी पंपांच्या चालू वीजबिलात सूट (७.५ अश्वशक्तीपर्यंतच्या पंपांचे बिल आधीच माफ आहे; त्यावरील पंपांना ही सूट)
- शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी
- रोजगार हमी योजनेच्या कामांचे निकष शिथिल करून जास्तीत जास्त कामे सुरू करणे
- आवश्यक तेथे पिण्याच्या पाण्यासाठी टँकर
- टंचाई जाहीर गावांत शेतीपंपांची वीजजोडणी खंडित न करणे
- शेतीवर अवलंबून शेतकरी व मजुरांना अन्नधान्याची टंचाई भासू नये यासाठी व्यवस्था
- जनावरांसाठी चारा उपलब्ध करणे
- जलसंधारणाची कामे सुरू करणे
- पिण्याचे पाणी आणि जनावरांसाठी पाण्याचे नियोजन
कर्ज वसुलीसाठी बँक किंवा सोसायटी दबाव आणत असेल तर हा शासन निर्णय दाखवा आणि तहसीलदार किंवा जिल्हा उपनिबंधक कार्यालयाकडे लेखी तक्रार द्या.
पाऊस किती कमी पडला?
भारतीय हवामान विभागाच्या आकडेवारीनुसार १ जून ते ३० सप्टेंबर २०२६ दरम्यान राज्यात सरासरीपेक्षा १९% कमी पाऊस झाला. सर्वाधिक तूट मराठवाड्यात — सुमारे ३९%. दुष्काळ जाहीर करताना (ट्रिगर पद्धत) पावसासोबत पिकांची स्थिती, जमिनीतील ओलावा यांसारखे निर्देशांकही पाहिले जातात; म्हणून तालुक्याचा समावेश फक्त पावसाच्या आकड्यावरून ठरत नाही.
फसवे मेसेज आणि बनावट याद्या
“दुष्काळ अनुदान यादी PDF डाउनलोड करा”, “₹५,००० साठी फॉर्म भरा”, “नोंदणी शुल्क ₹१००” — असे मेसेज WhatsApp वर फिरत आहेत. शासन निर्णय फक्त gr.maharashtra.gov.in वर प्रसिद्ध होतात. कोणतीही लिंक उघडण्यापूर्वी आमच्या लिंक तपासकात पेस्ट करून पाहा, आणि आधार, बँक तपशील किंवा ओटीपी कधीही देऊ नका.
लाडकी बहीण कुटुंबांसाठी — इतर मदत
- घरात PM-KISAN लाभार्थी असल्यास नमो शेतकरी चे हप्ते वेगळे मिळतात.
- मराठवाडा, अमरावती विभाग व वर्धा जिल्ह्यातील, अन्नसुरक्षेत समाविष्ट नसलेल्या केशरी कार्डधारक शेतकरी कुटुंबांना धान्याऐवजी दरमहा प्रति व्यक्ती ₹१७० मिळतात — रेशन कार्डचे प्रकार.
- लाडकी बहीणचा हप्ता या मदतीपेक्षा वेगळा आहे; त्याची स्थिती हप्ता पानावर.
नेहमीचे प्रश्न
माझा तालुका दुष्काळग्रस्त यादीत आहे का, हे कसे पाहायचे?
या पानावरील जिल्हानिहाय तक्ता पाहा. पहिले २६५ तालुके २५ सप्टेंबर २०२६ च्या शासन निर्णयाच्या परिशिष्ट-१ मधून घेतले आहेत (मूळ PDF ची लिंक पानावर आहे). १४ ऑक्टोबरला समाविष्ट केलेल्या ३९ तालुक्यांची नावे मदत व पुनर्वसन मंत्र्यांच्या घोषणेवरील वृत्तांतून घेतली आहेत; त्या शासन निर्णयाची प्रत मिळताच पडताळून अपडेट करू. अंतिम खात्रीसाठी तहसील कार्यालय.
दुष्काळाचे ₹५,००० कधी जमा होणार?
१४ ऑक्टोबर २०२६ च्या मंत्रिमंडळ बैठकीनंतर मुख्यमंत्र्यांनी दिवाळीपूर्वी ₹५,००० अग्रिम मदत जाहीर केली. कृषिमंत्र्यांनी ४ नोव्हेंबरपूर्वी रक्कम मिळेल असे सांगितले आहे. २४ ऑक्टोबरपर्यंत रक्कम जमा होऊ लागल्याची बातमी आमच्या पाहण्यात नाही; सुरुवात होताच हे पान अपडेट होईल.
₹५,००० साठी अर्ज किंवा ई-केवायसी करावी लागेल का?
कृषिमंत्र्यांच्या माहितीनुसार ई-केवायसी लागणार नाही. पंचनाम्यादरम्यान गोळा केलेल्या शेतकऱ्यांच्या ॲग्रीस्टॅक (Farmer ID) क्रमांकावरून रक्कम खात्यात जाईल. स्वतंत्र अर्ज प्रक्रिया जाहीर झालेली नाही; कोणी फॉर्म, शुल्क किंवा ओटीपी मागितला तर ती फसवणूक असू शकते.
₹५,००० म्हणजेच पूर्ण नुकसानभरपाई का?
नाही. ही अग्रिम (आगाऊ) मदत आहे. शासन निर्णयात म्हटले आहे की पीक नुकसानीची मदत विहित कार्यपद्धती पूर्ण करून स्वतंत्र शासन निर्णयाने जाहीर केली जाईल. ती रक्कम आणि निकष अजून जाहीर झालेले नाहीत.
माझ्याकडे ॲग्रीस्टॅक Farmer ID नाही — मग पैसे मिळतील का?
Farmer ID नसलेल्या शेतकऱ्यांना ही रक्कम कशी मिळेल, याबाबत शासनाची स्पष्ट सूचना आमच्या पाहण्यात आलेली नाही. शेतकरी नोंदणी पोर्टलवर (mhfr.agristack.gov.in) तुमची नोंद तपासा आणि नसल्यास तलाठी किंवा कृषी सहाय्यकाकडे चौकशी करा.
दुष्काळ जाहीर झाल्याने विद्यार्थ्यांना काय सवलत मिळते?
शासन निर्णयानुसार दुष्काळ जाहीर तालुक्यांत शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी आहे. प्रक्रिया शाळा किंवा महाविद्यालय सांगेल.
हेही वाचा
- नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना — PM-KISAN सोबत वर्षाला ₹६,००० अतिरिक्त नमो शेतकरी महासन्मान निधी (महाराष्ट्र): PM-KISAN लाभार्थी शेतकरी कुटुंबांना राज्याकडून वर्षाला ₹६,००० (३ हप्ते × ₹२,०००) — म्हणजे PM-KISAN सह ₹१२,०००. पात्रता, वेगळा अर्ज लागतो का, हप्त्याची स्थिती, अधिकृत पोर्टल.
- पैसे येत नाहीत? आधार–बँक सीडिंग (DBT / NPCI मॅपिंग) — तपासा आणि दुरुस्त करा लाडकी बहीण योजनेचे पैसे न येण्याचे सर्वात मोठे कारण: बँक खाते आधारशी NPCI मॅपिंग नसणे. 'आधार लिंक' आणि 'NPCI सीडिंग' यातील फरक, UIDAI वर स्थिती कशी तपासायची, बँकेत कोणता फॉर्म भरायचा — टप्प्याटप्प्याने.
- लाडकी बहीण व्यतिरिक्त — महाराष्ट्रातील महिला व कुटुंबांसाठी उपयुक्त योजना लेक लाडकी, अन्नपूर्णा (मोफत गॅस सिलिंडर), लखपती दीदी, संजय गांधी निराधार, श्रावणबाळ, महात्मा फुले जन आरोग्य, नमो शेतकरी, PM उज्ज्वला — प्रत्येक योजनेत काय मिळते, कोण पात्र, कागदपत्रे, अर्ज कुठे, अधिकृत लिंक.
स्रोत व संदर्भ
- शासन निर्णय क्र. समिती-2026/प्र.क्र.82/मदत-2, मदत व पुनर्वसन विभाग — २६५ तालुक्यांत दुष्काळ (दि. २५ सप्टेंबर २०२६; PDF वाचली) — gr.maharashtra.gov.in · २४ ऑक्टोबर २०२६
- Prahaar — ३०४ तालुके दुष्काळग्रस्त घोषित; मदत व पुनर्वसन मंत्री मकरंद जाधव पाटील — prahaar.in · १४ ऑक्टोबर २०२६
- महा MTB — ट्रिगर-२ अंतर्गत नव्याने समाविष्ट ३९ तालुक्यांची नावे — mahamtb.com · १५ ऑक्टोबर २०२६
- Agrowon — दिवाळीपूर्वी ₹५,००० अग्रिम मदत; मंत्रिमंडळ निर्णय — agrowon.esakal.com · १४ ऑक्टोबर २०२६
- Pudhari — मुख्यमंत्री: दुष्काळग्रस्त शेतकऱ्यांच्या खात्यात दिवाळीपूर्वी ₹५,००० — pudhari.news · १४ ऑक्टोबर २०२६
- Saam TV — कृषिमंत्री: ४ नोव्हेंबरपूर्वी, ॲग्रीस्टॅक क्रमांकावरून, ई-केवायसी नाही — saamtv.esakal.com · २३ ऑक्टोबर २०२६
- Free Press Journal — IMD: २०२६ मान्सूनमध्ये महाराष्ट्रात १९% कमी पाऊस — freepressjournal.in · १ ऑक्टोबर २०२६