रेशन कार्ड · प्रकार
रेशन कार्डचे प्रकार — पिवळे, केशरी, पांढरे: उत्पन्न मर्यादा, मिळणारे धान्य आणि तुमचे कार्ड कसे ओळखायचे
महाराष्ट्रात १९९९ पासून पिवळी, केशरी आणि शुभ्र (पांढरी) अशी तीन रंगांची शिधापत्रिका आहे. २०१३ च्या अन्नसुरक्षा कायद्यानंतर त्यावर “अंत्योदय” किंवा “प्राधान्य कुटुंब” असा शिक्का आला — मोफत धान्य रंगावरून नव्हे, या शिक्क्यावरून ठरते.
| प्रकार व ओळख | कोणाला मिळते | दरमहा काय मिळते | लाडकी बहीण: उत्पन्न दाखला? |
|---|---|---|---|
| अंत्योदय (AAY)पिवळी शिधापत्रिका, "अंत्योदय" शिक्का | अत्यंत गरीब कुटुंबे — विधवा / परित्यक्ता, दुर्धर आजारी किंवा दिव्यांग, ६० वर्षांवरील निराधार, बेघर, आदिम जमाती, हातगाडीवाले, कचरा वेचक | ३५ किलो धान्य प्रति कार्ड — मोफत | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| प्राधान्य कुटुंब (PHH)पिवळी किंवा केशरी शिधापत्रिका, "प्राधान्य कुटुंब" शिक्का | पिवळी (दारिद्र्यरेषेखालील) कुटुंबे, तसेच वार्षिक उत्पन्न ग्रामीण भागात ₹४४,००० / शहरी भागात ₹५९,००० पर्यंत असलेली केशरी कुटुंबे | ५ किलो धान्य प्रति व्यक्ती — मोफत | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| एपीएल शेतकरीकेशरी शिधापत्रिका | १४ आत्महत्याग्रस्त जिल्ह्यांतील अन्नसुरक्षेत समाविष्ट नसलेली शेतकरी कुटुंबे | धान्याऐवजी ₹१७० प्रति व्यक्ती थेट बँक खात्यात | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| केशरी (प्राधान्य नसलेले)केशरी शिधापत्रिका, शिक्का नाही | कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ₹१,००,००० पर्यंत, चारचाकी नाही (टॅक्सी चालक वगळून), ४ हेक्टरपेक्षा जास्त बागायत जमीन नाही | अन्नसुरक्षेतील मोफत धान्य नाही; ओळख व पत्त्याचा पुरावा | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| शुभ्र (पांढरी)पांढरी शिधापत्रिका | उत्पन्न ₹१,००,००० पेक्षा जास्त, किंवा चारचाकी / ४ हेक्टरपेक्षा जास्त बागायत जमीन | धान्य नाही — फक्त ओळख व पत्त्याचा पुरावा | होय, तहसीलदारांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र लागते |
मोफत धान्य: केंद्राच्या PM गरीब कल्याण अन्न योजनेत १ जानेवारी २०२४ पासून ५ वर्षांसाठी. गहू-तांदळाचे प्रमाण जिल्ह्यानुसार बदलते.
स्रोत: शिधावाटप नियंत्रक, मुंबई — शिधापत्रिकेचे प्रकार व निकष · mahafood.gov.in — राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम, २०१३ (शासन निर्णय १७.१२.२०१३) · mahafood.gov.in — राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम, २०१३ · PIB — PMGKAY: १ जानेवारी २०२४ पासून ५ वर्षे मोफत धान्य (केंद्रीय मंत्रिमंडळ निर्णय) · mahafood.gov.in — एपीएल शेतकरी योजना (शासन निर्णय २८.०२.२०२३)
राज्यातील शिधापत्रिका — जानेवारी २०२४ ची अधिकृत आकडेवारी
२.२५ कोटी
एकूण शिधापत्रिका
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
१.३६ कोटी
प्राधान्य कुटुंब (PHH)
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
२४.७८ लाख
अंत्योदय (AAY)
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
५६.०२ लाख
प्राधान्य नसलेल्या (NPH)
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
रंग आणि शिक्का — दोन्ही पाहा
- पिवळी शिधापत्रिका — दारिद्र्यरेषेखालील कुटुंबे (मूळ निकष: वार्षिक उत्पन्न ₹१५,००० पर्यंत) व अंत्योदय कुटुंबे.
- केशरी शिधापत्रिका — कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ₹१,००,००० पर्यंत, चारचाकी नाही (टॅक्सी चालक वगळून), ४ हेक्टरपेक्षा जास्त बागायत जमीन नाही.
- शुभ्र (पांढरी) शिधापत्रिका — यापेक्षा जास्त उत्पन्न किंवा मालमत्ता. धान्य नाही; ओळख व पत्त्याचा पुरावा म्हणून.
- शिक्का ठरवतो मोफत धान्य: “अंत्योदय” — दरमहा ३५ किलो प्रति कार्ड; “प्राधान्य कुटुंब” — दरमहा ५ किलो प्रति व्यक्ती. प्राधान्य कुटुंबासाठी उत्पन्न मर्यादा ग्रामीण ₹४४,००० व शहरी ₹५९,००० (शासन निर्णय १७ डिसेंबर २०१३).
एपीएल शेतकरी — धान्याऐवजी पैसे
छत्रपती संभाजीनगर, जालना, नांदेड, बीड, धाराशिव, परभणी, लातूर, हिंगोली, अमरावती, वाशिम, अकोला, बुलढाणा, यवतमाळ, वर्धा — या जिल्ह्यांतील अन्नसुरक्षेत समाविष्ट नसलेल्या केशरी कार्डधारक शेतकरी कुटुंबांना धान्याऐवजी दरमहा प्रति व्यक्ती ₹१७० थेट बँक खात्यात मिळतात (सुरुवातीला ₹१५०; एप्रिल २०२४ पासून वाढ). पैसे येत नसतील तर बँक खाते आधारशी जोडलेले आहे का ते तपासा — DBT / बँक.
कार्डचा प्रकार बदलायचा असेल तर
- उत्पन्न कमी झाले (नोकरी गेली, कुटुंबप्रमुखाचा मृत्यू): नवीन उत्पन्न प्रमाणपत्रासह तहसील पुरवठा शाखेत अर्ज. प्राधान्य कुटुंबात समावेश जिल्ह्याच्या कोट्यावर अवलंबून असतो आणि केंद्राच्या २०२५ च्या नियमानुसार प्रतीक्षा यादीने (आधी आलेले, आधी) होतो.
- उत्पन्न वाढले / चारचाकी घेतली: कार्ड स्वतःहून शुभ्र करून घ्या. अपात्र असताना मोफत धान्य घेणे तपासणीत पकडले जाते.
- ऑनलाइन बदलासाठी RCMS — नवीन अर्ज / बदल.
लाडकी बहीणसाठी कोणते कार्ड चालते?
पिवळी किंवा केशरी शिधापत्रिका = उत्पन्नाचा पुरावा
लाडकी बहीण योजनेत पिवळी किंवा केशरी शिधापत्रिका असल्यास तहसीलदारांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र लागत नाही. शुभ्र (पांढरी) शिधापत्रिका किंवा शिधापत्रिकाच नसल्यास उत्पन्न प्रमाणपत्र आवश्यक. सविस्तर: लाडकी बहीण कागदपत्रे · पात्रता.
नेहमीचे प्रश्न
पिवळे आणि केशरी रेशन कार्ड यात फरक काय?
पिवळी शिधापत्रिका दारिद्र्यरेषेखालील कुटुंबांना आणि अंत्योदय कुटुंबांना मिळते. केशरी शिधापत्रिका वार्षिक उत्पन्न ₹१ लाखापर्यंत असलेल्या कुटुंबांना. पण मोफत धान्य रंगावरून नाही, तर कार्डवरील 'अंत्योदय' किंवा 'प्राधान्य कुटुंब' शिक्क्यावरून ठरते — कमी उत्पन्नाच्या केशरी कार्डधारकांनाही प्राधान्य कुटुंबात समावेश मिळतो.
माझे उत्पन्न कमी झाले — कार्ड पांढऱ्याचे केशरी / प्राधान्य कुटुंब करता येईल का?
होय, नवीन उत्पन्न प्रमाणपत्रासह तहसील पुरवठा शाखेत कार्ड प्रकार बदलण्याचा अर्ज करा. प्राधान्य कुटुंबातील समावेश जिल्ह्याच्या कोट्यावर अवलंबून असतो आणि केंद्राच्या २०२५ च्या नियमानुसार प्रतीक्षा यादीने होतो.
लाडकी बहीणसाठी कोणते रेशन कार्ड चालते?
पिवळी किंवा केशरी शिधापत्रिका असल्यास उत्पन्न प्रमाणपत्र लागत नाही — शिधापत्रिकाच उत्पन्नाचा पुरावा. शुभ्र (पांढरी) शिधापत्रिका किंवा शिधापत्रिका नसल्यास तहसीलदारांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र लागते.
माझे कार्ड अंत्योदय आहे की प्राधान्य कुटुंब — कसे कळेल?
कार्डवरील शिक्का पाहा. शिक्का अस्पष्ट असल्यास ई-शिधापत्रिका, महा-ePoS वरील RC Details (शिधापत्रिका क्रमांक टाकून) किंवा रेशन दुकानदाराकडे ई-पॉसवर योजना तपासा.
हेही वाचा
- रेशन कार्ड (शिधापत्रिका) महाराष्ट्र — ई-केवायसी, नवीन अर्ज, डाउनलोड, स्मार्ट कार्ड: सर्व कामे एका ठिकाणी Ration Card Maharashtra मार्गदर्शक: रेशन ई-केवायसी (Mera eKYC ॲप), QR स्मार्ट रेशन कार्ड, नवीन शिधापत्रिका ऑनलाइन अर्ज, ई-रेशन कार्ड डाउनलोड, स्टेटस, नाव वाढवणे/कमी करणे, पिवळे-केशरी-पांढरे प्रकार.
- नवीन रेशन कार्ड (शिधापत्रिका) ऑनलाइन अर्ज — RCMS वर टप्प्याटप्प्याने, कागदपत्रे आणि लागणारा वेळ Maharashtra new ration card apply online: rcms.mahafood.gov.in वर Public Login, नोंदणी, कुटुंबाची माहिती, कागदपत्रे PDF अपलोड, अर्ज क्रमांक, मंजुरीनंतर ई-शिधापत्रिका. कागदपत्रांची यादी, ऑफलाइन अर्ज, कुटुंबप्रमुख कोण.
- लाडकी बहीण योजनेसाठी लागणारी कागदपत्रे — अधिकृत यादी, प्रत्येकाचा अर्थ, प्रिंट करण्याजोगी चेकलिस्ट मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी लागणारी ७ कागदपत्रे पोर्टलवरील अधिकृत यादीनुसार: आधार, अधिवास पुरावा, उत्पन्नाचा पुरावा, रेशनकार्ड, बँक पासबुक, हमीपत्र, फोटो. प्रत्येक कागदपत्र कुठून मिळते, चेकलिस्ट प्रिंट करा.
- लाडकी बहीण योजना पात्रता — कोण पात्र, कोण अपात्र (अधिकृत निकष) + २ मिनिटांत तपासा मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेचे अधिकृत पात्रता व अपात्रता निकष जसेच्या तसे: वय २१–६५, उत्पन्न ₹२.५ लाख, सरकारी नोकरी, चारचाकी, इतर योजना. ८ प्रश्नांत पात्रता तपासा — माहिती न देता.
स्रोत व संदर्भ
- शिधावाटप नियंत्रक, मुंबई — शिधापत्रिकेचे प्रकार व निकष (त्रिरंगी योजना १ मे १९९९) — controllerofrationing-mumbai.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- mahafood.gov.in — राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम, २०१३ (उत्पन्न मर्यादा, धान्य) — mahafood.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी) — mahafood.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- mahafood.gov.in — एपीएल शेतकरी योजना — mahafood.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- पुढारी — एपीएल शेतकऱ्यांचे अनुदान दरमहा ₹१७० — pudhari.news · १७ जुलै २०२६
- PIB — PMGKAY: मोफत धान्य ५ वर्षे — pib.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६