रेशन कार्ड मार्गदर्शक
रेशन कार्ड (शिधापत्रिका) महाराष्ट्र — ई-केवायसी, नवीन अर्ज, डाउनलोड, स्मार्ट कार्ड: सर्व कामे एका ठिकाणी
रेशन कार्डचे प्रत्येक काम — ई-केवायसीपासून नवीन कार्डापर्यंत — सोप्या मराठीत, टप्प्याटप्प्याने. प्रत्यक्ष काम फक्त शासनाच्या पोर्टलवर, अधिकृत ॲपवर किंवा रेशन दुकानात होते; इथे ते कसे करायचे ते समजून घ्या.
रेशन ई-केवायसी
नाशिक, सातारा व इतर जिल्ह्यांच्या पुरवठा विभागाने जाहीर केलेली. तुमच्या जिल्ह्याची तारीख रेशन दुकानात विचारा.
ई-केवायसी कशी करायची →स्मार्ट (QR) रेशन कार्ड
वाटप सुरू — टप्प्याटप्प्याने
१५ ऑगस्ट २०२६ पासून; पहिला टप्पा: गडचिरोली, सिंधुदुर्ग.
स्मार्ट कार्ड माहिती →रेशन कार्डचे कोणते काम करायचे आहे?
- रेशन कार्ड · ई-केवायसीरेशन कार्ड ई-केवायसी — मोबाईलवर Mera eKYC ॲपने किंवा रेशन दुकानात: संपूर्ण प्रक्रिया, मुदत व अडचणी
- रेशन कार्ड · स्मार्ट कार्डQR कोड असलेले स्मार्ट रेशन कार्ड — कोणाला मिळणार, कधीपासून, आणि आत्ता काय तयारी करायची
- रेशन कार्ड · नवीन अर्जनवीन रेशन कार्ड (शिधापत्रिका) ऑनलाइन अर्ज — RCMS वर टप्प्याटप्प्याने, कागदपत्रे आणि लागणारा वेळ
- रेशन कार्ड · डाउनलोडई-रेशन कार्ड (ई-शिधापत्रिका) डाउनलोड — RCMS वरून PDF कसे काढायचे, कार्ड हरवले तर काय
- रेशन कार्ड · स्टेटसरेशन कार्ड स्टेटस — कार्डवर कोणाची नावे आहेत, धान्य किती दिले, अर्ज कुठे अडला ते कसे पाहायचे
- रेशन कार्ड · नाव बदलरेशन कार्डमध्ये नाव वाढवणे आणि कमी करणे — सुनेचे, बाळाचे नाव जोडणे; मृत किंवा विवाहित सदस्याचे नाव काढणे
- रेशन कार्ड · प्रकाररेशन कार्डचे प्रकार — पिवळे, केशरी, पांढरे: उत्पन्न मर्यादा, मिळणारे धान्य आणि तुमचे कार्ड कसे ओळखायचे
रेशन कार्ड — ताज्या बातम्या
रेशन कार्डचे प्रकार — पिवळे, केशरी, पांढरे
कार्डचा रंग आणि त्यावरील शिक्का यावरून ठरते की तुम्हाला मोफत धान्य मिळते का आणि किती. सविस्तर माहिती रेशन कार्डचे प्रकार या पानावर.
| प्रकार व ओळख | कोणाला मिळते | दरमहा काय मिळते | लाडकी बहीण: उत्पन्न दाखला? |
|---|---|---|---|
| अंत्योदय (AAY)पिवळी शिधापत्रिका, "अंत्योदय" शिक्का | अत्यंत गरीब कुटुंबे — विधवा / परित्यक्ता, दुर्धर आजारी किंवा दिव्यांग, ६० वर्षांवरील निराधार, बेघर, आदिम जमाती, हातगाडीवाले, कचरा वेचक | ३५ किलो धान्य प्रति कार्ड — मोफत | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| प्राधान्य कुटुंब (PHH)पिवळी किंवा केशरी शिधापत्रिका, "प्राधान्य कुटुंब" शिक्का | पिवळी (दारिद्र्यरेषेखालील) कुटुंबे, तसेच वार्षिक उत्पन्न ग्रामीण भागात ₹४४,००० / शहरी भागात ₹५९,००० पर्यंत असलेली केशरी कुटुंबे | ५ किलो धान्य प्रति व्यक्ती — मोफत | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| एपीएल शेतकरीकेशरी शिधापत्रिका | १४ आत्महत्याग्रस्त जिल्ह्यांतील अन्नसुरक्षेत समाविष्ट नसलेली शेतकरी कुटुंबे | धान्याऐवजी ₹१७० प्रति व्यक्ती थेट बँक खात्यात | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| केशरी (प्राधान्य नसलेले)केशरी शिधापत्रिका, शिक्का नाही | कुटुंबाचे एकत्रित वार्षिक उत्पन्न ₹१,००,००० पर्यंत, चारचाकी नाही (टॅक्सी चालक वगळून), ४ हेक्टरपेक्षा जास्त बागायत जमीन नाही | अन्नसुरक्षेतील मोफत धान्य नाही; ओळख व पत्त्याचा पुरावा | नाही, शिधापत्रिकाच पुरावा |
| शुभ्र (पांढरी)पांढरी शिधापत्रिका | उत्पन्न ₹१,००,००० पेक्षा जास्त, किंवा चारचाकी / ४ हेक्टरपेक्षा जास्त बागायत जमीन | धान्य नाही — फक्त ओळख व पत्त्याचा पुरावा | होय, तहसीलदारांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र लागते |
मोफत धान्य: केंद्राच्या PM गरीब कल्याण अन्न योजनेत १ जानेवारी २०२४ पासून ५ वर्षांसाठी. गहू-तांदळाचे प्रमाण जिल्ह्यानुसार बदलते.
स्रोत: शिधावाटप नियंत्रक, मुंबई — शिधापत्रिकेचे प्रकार व निकष · mahafood.gov.in — राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम, २०१३ (शासन निर्णय १७.१२.२०१३) · mahafood.gov.in — राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा अधिनियम, २०१३ · PIB — PMGKAY: १ जानेवारी २०२४ पासून ५ वर्षे मोफत धान्य (केंद्रीय मंत्रिमंडळ निर्णय) · mahafood.gov.in — एपीएल शेतकरी योजना (शासन निर्णय २८.०२.२०२३)
राज्यातील शिधापत्रिका — जानेवारी २०२४ ची अधिकृत आकडेवारी
२.२५ कोटी
एकूण शिधापत्रिका
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
१.३६ कोटी
प्राधान्य कुटुंब (PHH)
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
२४.७८ लाख
अंत्योदय (AAY)
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
५६.०२ लाख
प्राधान्य नसलेल्या (NPH)
स्रोत: mahafood.gov.in — राज्यातील शिधापत्रिका (जानेवारी २०२४ ची आकडेवारी), २५ सप्टेंबर २०२६
लाडकी बहीण योजनेसाठी रेशन कार्ड का महत्त्वाचे?
रेशन कार्ड = लाडकी बहीणसाठी तीन कागदपत्रांचे काम
- उत्पन्नाचा पुरावा: पिवळी किंवा केशरी शिधापत्रिका असेल तर तहसीलदारांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र लागत नाही. शुभ्र (पांढरी) शिधापत्रिका किंवा शिधापत्रिकाच नसेल तर ते लागते.
- अधिवासाचा पुरावा: १५ वर्षांपूर्वीचे रेशन कार्ड महाराष्ट्राच्या रहिवासाचा पुरावा म्हणून चालते — जुने कार्ड फेकू नका.
- नवविवाहितेसाठी: तिचे नाव अजून कार्डावर नसेल तर पतीचे रेशन कार्ड आणि विवाह प्रमाणपत्र चालते. पण धान्यासाठी तिचे नाव पतीच्या कार्डात जोडून घ्या.
संपूर्ण यादी: लाडकी बहीण योजनेची कागदपत्रे · पात्रता तपासा
अधिकृत वेबसाइट्स व ॲप्स
खाली दिलेल्या लिंक्सच सरकारी आहेत. प्रत्येक लिंकखाली तिचा पत्ता (डोमेन) दिला आहे — ब्राउझरमध्ये नेमका हाच पत्ता दिसला पाहिजे.
- RCMS — नागरिक लॉगिन (Public Login) (rcms.mahafood.gov.in ↗) — अधिकृत सरकारी वेबसाइट उघडेल
नवीन शिधापत्रिकेचा ऑनलाइन अर्ज, नाव वाढवणे/कमी करणे, अर्जाची स्थिती, ई-शिधापत्रिका डाउनलोड.
- महा-ePoS — RC Details (epos.mahafood.gov.in ↗) — अधिकृत सरकारी वेबसाइट उघडेल
शिधापत्रिका क्रमांक (SRC / RC No.) टाकून कार्डचा तपशील व महिन्याचे धान्य व्यवहार पाहा. लॉगिन लागत नाही.
- Mera eKYC ॲप (Google Play) (play.google.com ↗) — बाहेरची वेबसाइट उघडेल
घरबसल्या चेहऱ्याने रेशन ई-केवायसी. डेव्हलपर: National Informatics Centre, FCA Division.
- AadhaarFaceRD ॲप (Google Play) (play.google.com ↗) — बाहेरची वेबसाइट उघडेल
Mera eKYC ला चेहरा स्कॅन करण्यासाठी लागणारे UIDAI चे ॲप. याला आयकॉन नसतो. डेव्हलपर: Unique Identification Authority of India.
- तक्रार निवारण (mahafood) (mahafood.gov.in ↗) — अधिकृत सरकारी वेबसाइट उघडेल
ऑनलाइन तक्रार, टोल फ्री क्रमांक आणि ईमेल.
- अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग (mahafood.gov.in ↗) — अधिकृत सरकारी वेबसाइट उघडेल
विभागाचे संकेतस्थळ — योजना, शासन निर्णय, सूचना.
- शिधावाटप नियंत्रक, मुंबई (controllerofrationing-mumbai.gov.in ↗) — अधिकृत सरकारी वेबसाइट उघडेल
मुंबई–ठाणे शिधावाटप क्षेत्रासाठी — इथे कार्यालये “शिधावाटप कार्यालय” म्हणून ओळखली जातात.
- NFSA — राष्ट्रीय अन्नसुरक्षा पोर्टल (केंद्र) (nfsa.gov.in ↗) — अधिकृत सरकारी वेबसाइट उघडेल
वन नेशन वन रेशन कार्ड, राज्यनिहाय माहिती.
हेल्पलाइन
- 1800-22-4950
अन्न व नागरी पुरवठा विभाग — रेशन वितरण तक्रारी (टोल फ्री)
- 1967
रेशन तक्रार हेल्पलाइन (राज्य) — दुकान, धान्य, शिधापत्रिका
- 14445
वन नेशन वन रेशन कार्ड — दुसऱ्या जिल्ह्यात / परराज्यात रेशन घेताना
ईमेल: helpline.mhpds@gov.in (विभागाच्या तक्रार निवारण पानानुसार).
बनावट ॲप्स, लिंक्स आणि “एजंट” पासून सावध
- Mera eKYC फक्त Google Play वरून इन्स्टॉल करा (डेव्हलपर: National Informatics Centre). “Mera eKYC” नावाच्या .in / .com वेबसाइट्स किंवा APK फाइल्स सरकारी नाहीत.
- रेशन ई-केवायसी, ई-शिधापत्रिका किंवा स्मार्ट कार्डसाठी WhatsApp वर आलेल्या लिंकवर आधार, ओटीपी किंवा पैसे देऊ नका.
- सरकारी पत्ते mahafood.gov.in ने संपतात (rcms.mahafood.gov.in, epos.mahafood.gov.in). शंका असल्यास कोणतीही लिंक इथे तपासा.
ही वेबसाइट सरकारी नाही
ही खाजगी माहितीपर वेबसाइट आहे. अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभागाशी किंवा शिधावाटप कार्यालयाशी तिचा संबंध नाही. इथे अर्ज, ई-केवायसी किंवा तक्रार होत नाही आणि आम्ही शिधापत्रिका क्रमांक, आधार किंवा मोबाईल क्रमांक मागत नाही.
नेहमीचे प्रश्न
रेशन कार्डची ई-केवायसी आणि लाडकी बहीणची ई-केवायसी एकच आहे का?
नाही. या दोन वेगळ्या पडताळण्या आहेत. रेशनची ई-केवायसी रेशन दुकानात ई-पॉस मशीनवर किंवा Mera eKYC ॲपवर होते आणि कार्डवरील प्रत्येक सदस्याची लागते. लाडकी बहीणची ई-केवायसी फक्त ladakibahin.maharashtra.gov.in वर, विंडो सुरू असतानाच होते. एक केल्याने दुसरी होत नाही.
नवीन रेशन कार्ड ऑनलाइन काढता येते का?
होय. rcms.mahafood.gov.in वर 'Public Login' मधून नोंदणी करून अर्ज करता येतो, कागदपत्रे PDF स्वरूपात अपलोड होतात आणि मंजुरीनंतर ई-शिधापत्रिका तिथूनच डाउनलोड करता येते. अंत्योदय व प्राधान्य कुटुंबांसाठी ई-शिधापत्रिका मोफत आहे. ऑनलाइन जमत नसेल तर तहसील कार्यालयातील पुरवठा शाखेत (मुंबई–ठाण्यात शिधावाटप कार्यालयात) अर्ज करा.
रेशन दुकानदार धान्य कमी देतो किंवा देत नाही — तक्रार कुठे करायची?
टोल फ्री १८००-२२-४९५० किंवा १९६७ वर फोन करा, किंवा mahafood.gov.in च्या तक्रार निवारण पानावरून ऑनलाइन तक्रार करा. आधी RC Details वर तुमचा शिधापत्रिका क्रमांक टाकून त्या महिन्यात तुमच्या नावाने किती धान्य दिल्याची नोंद आहे ते पाहा — तक्रारीत ही माहिती द्या.
मी दुसऱ्या जिल्ह्यात / दुसऱ्या राज्यातून आलो आहे — इथे रेशन मिळेल का?
होय, वन नेशन वन रेशन कार्ड योजनेत अंत्योदय व प्राधान्य कुटुंबातील सदस्य देशातील कोणत्याही रेशन दुकानात आधार बायोमेट्रिक देऊन आपल्या हक्काचे धान्य घेऊ शकतात. अडचण आल्यास १४४४५ वर संपर्क करा.
रेशन कार्ड हरवले — काय करू?
ई-शिधापत्रिका RCMS वरून डाउनलोड करून छापून वापरता येते. कागदी दुय्यम (डुप्लिकेट) शिधापत्रिकेसाठी तहसील पुरवठा शाखेत अर्ज करा. रेशन दुकानात धान्य आधार बायोमेट्रिकने मिळते, त्यामुळे कार्ड हरवल्याने धान्य थांबत नाही.
हेही वाचा
- रेशन कार्ड ई-केवायसी — मोबाईलवर Mera eKYC ॲपने किंवा रेशन दुकानात: संपूर्ण प्रक्रिया, मुदत व अडचणी Ration card e-KYC Maharashtra: Mera eKYC व AadhaarFaceRD ॲपने घरबसल्या चेहऱ्याने, किंवा रेशन दुकानात अंगठ्याने ई-केवायसी. कोणी करायची, जिल्ह्यांची मुदत, स्थिती कशी तपासायची, ओटीपी/चेहरा न जुळणे.
- रेशन कार्डचे प्रकार — पिवळे, केशरी, पांढरे: उत्पन्न मर्यादा, मिळणारे धान्य आणि तुमचे कार्ड कसे ओळखायचे महाराष्ट्रातील शिधापत्रिकांचे प्रकार: अंत्योदय (पिवळे), प्राधान्य कुटुंब, एपीएल शेतकरी व केशरी, शुभ्र (पांढरे). उत्पन्न मर्यादा, दरमहा मिळणारे मोफत धान्य, कार्डचा प्रकार बदलणे, लाडकी बहीणसाठी कोणते कार्ड उत्पन्नाचा पुरावा.
- लाडकी बहीण योजनेसाठी लागणारी कागदपत्रे — अधिकृत यादी, प्रत्येकाचा अर्थ, प्रिंट करण्याजोगी चेकलिस्ट मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेसाठी लागणारी ७ कागदपत्रे पोर्टलवरील अधिकृत यादीनुसार: आधार, अधिवास पुरावा, उत्पन्नाचा पुरावा, रेशनकार्ड, बँक पासबुक, हमीपत्र, फोटो. प्रत्येक कागदपत्र कुठून मिळते, चेकलिस्ट प्रिंट करा.
- लाडकी बहीण व्यतिरिक्त — महाराष्ट्रातील महिला व कुटुंबांसाठी उपयुक्त योजना लेक लाडकी, अन्नपूर्णा (मोफत गॅस सिलिंडर), लखपती दीदी, संजय गांधी निराधार, श्रावणबाळ, महात्मा फुले जन आरोग्य, नमो शेतकरी, PM उज्ज्वला — प्रत्येक योजनेत काय मिळते, कोण पात्र, कागदपत्रे, अर्ज कुठे, अधिकृत लिंक.
स्रोत व संदर्भ
- अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग, महाराष्ट्र — mahafood.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- RCMS — शिधापत्रिका व्यवस्थापन प्रणाली — rcms.mahafood.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- शिधावाटप नियंत्रक, मुंबई — शिधापत्रिकेचे प्रकार — controllerofrationing-mumbai.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६
- mahafood.gov.in — तक्रार निवारण (हेल्पलाइन, ईमेल) — mahafood.gov.in · २५ सप्टेंबर २०२६