सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग
संजय गांधी निराधार अनुदान योजना — निराधार, विधवा, दिव्यांगांसाठी दरमहा ₹१,५००
लाडकी बहीणमध्ये अपात्र ठरलेल्या ३.६ लाख महिला याच योजनेच्या लाभार्थी होत्या — दोन्ही एकत्र मिळत नाहीत. पण विधवा, दिव्यांग किंवा निराधार असाल तर ही योजना तुमचा हक्क आहे.
काय मिळते
दरमहा ₹१,५०० (एका लाभार्थीसाठी; कुटुंबात एकाहून अधिक पात्र असल्यास विभागाच्या नियमानुसार वाढीव). रक्कम DBT ने बँक खात्यात. एकदा मंजूर झाल्यावर दरवर्षी हयातीचा दाखला द्यावा लागतो.
कोण पात्र (१८ ते ६५ वर्षे)
विभागाच्या वर्णनानुसार: १८ ते ६५ वर्षांखालील निराधार पुरुष व महिला, अनाथ मुले, दिव्यांगांतील सर्व प्रवर्ग, क्षयरोग, कर्करोग, एड्स, कुष्ठरोग यांसारख्या दुर्धर आजारामुळे स्वतःचा चरितार्थ चालवू न शकणारे पुरुष व महिला, निराधार विधवा, घटस्फोटित महिला, अत्याचारित महिला, वेश्याव्यवसायातून मुक्त केलेल्या महिला, तृतीयपंथी, देवदासी, ३५ वर्षांवरील अविवाहित स्त्रिया, तुरुंगात शिक्षा भोगत असलेल्या कैद्यांच्या पत्नी, सिकलसेल ग्रस्त.
अटी: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० पर्यंत; महाराष्ट्रात किमान १५ वर्षे वास्तव्य.
कागदपत्रे
- आधार कार्ड, रेशनकार्ड
- वयाचा पुरावा (जन्म दाखला / शाळा सोडल्याचा दाखला)
- रहिवासी दाखला (१५ वर्षे)
- तहसीलदारांचा उत्पन्नाचा दाखला
- प्रवर्गानुसार: पतीचा मृत्यू दाखला (विधवा) / दिव्यांग प्रमाणपत्र (४०% किंवा अधिक) / वैद्यकीय प्रमाणपत्र (दुर्धर आजार) / घटस्फोटाचा आदेश
- बँक पासबुक, फोटो
अर्ज कसा करायचा
अर्ज घ्या
तहसील कार्यालयातील संजय गांधी योजना शाखा किंवा आपले सरकार सेवा केंद्र / सेतू. काही जिल्ह्यांत आपले सरकार पोर्टलवर ऑनलाइन.
कागदपत्रे जोडून सादर करा
अर्ज + वरील कागदपत्रांच्या प्रती. पोच घ्या.
तालुकास्तरीय समितीची मंजुरी
तहसीलदारांच्या अध्यक्षतेखालील समिती अर्ज तपासून मंजूर करते. मंजुरीनंतर अनुदान DBT ने सुरू.
दरवर्षी हयातीचा दाखला
दरवर्षी (साधारण एप्रिल–जून) तहसील कार्यालयात हयातीचा दाखला द्या; नाही दिल्यास अनुदान थांबते.
लाडकी बहीणमधून वगळल्या असाल तर
“संजय गांधी निराधार लाभार्थी” या कारणाने लाडकी बहीणमधून नाव वगळले असेल तर संजय गांधी अनुदान सुरूच राहते — तुमचे ₹१,५०० थांबत नाहीत, फक्त दुहेरी लाभ थांबतो. दोन्ही थांबले असतील तर तहसील कार्यालयात संजय गांधी अनुदानाची स्थिती तपासा.
नेहमीचे प्रश्न
लाडकी बहीण आणि संजय गांधी निराधार — दोन्ही मिळतील?
नाही. लाडकी बहीणचा निकष: दुसऱ्या योजनेतून दरमहा ₹१,५०० किंवा जास्त मिळत असल्यास अपात्र. संजय गांधी निराधार ₹१,५०० देते, म्हणून एकच निवडावी लागते. २०२६ च्या पडताळणीत ३.६ लाख महिलांची लाडकी बहीणमधून नावे याच कारणाने वगळली.
मग कोणती निवडावी?
रक्कम सारखीच (₹१,५००). संजय गांधी निराधार ६५ व्या वर्षानंतर श्रावणबाळमध्ये रूपांतरित होते, आणि तिला ई-केवायसीच्या वार्षिक फेऱ्या नाहीत (पण वार्षिक हयातीचा दाखला लागतो). लाडकी बहीण ६५ ला थांबते. विधवा/दिव्यांग असाल तर संजय गांधी निराधार अधिक स्थिर मानली जाते — पण निर्णय तुमचा.
उत्पन्न मर्यादा किती?
कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० पर्यंत (सामाजिक न्याय विभागाच्या निकषानुसार). तहसीलदारांचा उत्पन्नाचा दाखला लागतो.
अर्ज कुठे?
तहसील कार्यालयातील संजय गांधी योजना शाखा, किंवा आपले सरकार सेवा केंद्र / सेतू. तालुकास्तरीय समिती मंजुरी देते.
हेही वाचा
- लाडकी बहीण व्यतिरिक्त — महाराष्ट्रातील महिला व कुटुंबांसाठी उपयुक्त योजना लेक लाडकी, अन्नपूर्णा (मोफत गॅस सिलिंडर), लखपती दीदी, संजय गांधी निराधार, श्रावणबाळ, महात्मा फुले जन आरोग्य, नमो शेतकरी, PM उज्ज्वला — प्रत्येक योजनेत काय मिळते, कोण पात्र, कागदपत्रे, अर्ज कुठे, अधिकृत लिंक.
- श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्तीवेतन योजना — ६५ वर्षांनंतर दरमहा ₹१,५०० श्रावणबाळ योजना (महाराष्ट्र): ६५ वर्षे पूर्ण झालेल्या, कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न ₹२१,००० पेक्षा कमी असलेल्या ज्येष्ठांना दरमहा ₹१,५००. लाडकी बहीण ६५ ला थांबल्यावर हा पर्याय. पात्रता, कागदपत्रे, तहसील कार्यालयात अर्ज.
- लाडकी बहीण योजना पात्रता — कोण पात्र, कोण अपात्र (अधिकृत निकष) + २ मिनिटांत तपासा मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजनेचे अधिकृत पात्रता व अपात्रता निकष जसेच्या तसे: वय २१–६५, उत्पन्न ₹२.५ लाख, सरकारी नोकरी, चारचाकी, इतर योजना. ८ प्रश्नांत पात्रता तपासा — माहिती न देता.
स्रोत व संदर्भ
- सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग — संजय गांधी निराधार अनुदान योजना — sjsa.maharashtra.gov.in · १६ सप्टेंबर २०२६
- TV9 Marathi — RTI: ३.६ लाख संजय गांधी लाभार्थी लाडकी बहीणमधून वगळल्या — tv9marathi.com · २२ ऑगस्ट २०२६